دریچه‌ای به فرهنگ و ادب ایرانیان قبل از اسلام آبشخور فکری سعدی در مضمون «تأثیر نفرین ستمدیدگان»

مطالب عمومی

نویسنده

استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.22126/ltip.2026.4590

چکیده

سعدی از ظالمی می‏گوید که با ستم به بیچارگان انبارها پر کرده بود، وقتی آتش به کالای او افتاد  و از بستر نرمش به خاکستر گرم انداخت، با حسرت و حیرت پرسید: نمی‏دانم این آتش از کجا به خرمن من رسید؟ جواب می‏شنود از دل درویشان:




حذر کن ز درد درون­های ریش
بهم برمکن تا توانی دل




 


که ریش درون عاقبت سر کند[i]
که آهی جهانی بهم برکند[ii]







 


 


(همان: 78)




 
 
 
 
 
 




خرابی کند مرد شمشیر زن




 


نه چندان که دود دل طفل و زن[iii]






 


 


(بوستان)




بر ارباب فضل ودانش امری بدیهی است که زشتی و بدی ستم، از مضامین اسلامی است و به راحتی می­توان با یک جستجوی ساده، شواهد و منابع آن را در فرهنگ اسلامی پیدا کرد.
محفوظ  این مضمون سعدی را برگرفته از مضامین عربی دانسته است:




الظُّلمُ نَارٌ فَلا تُحِقِّر صَغِیرَتَهُ




 


لَعَلَّ جَذوَةِ نَارٍ أحرَقَت بَلَدا






(روض الاخیار، نقل از محفوظ، 1336: 191)




ستم آتش است پس کوچک آن را حقیر مپندار، زیرا یک جرقة آتش یک شهر را می­سوزاند.
 
[i].  حافظ: خوش باش که ظالم نبرد راه به منزل
[ii]. فردوسی از زبان انوشروان به خطر نفرین برای حکومت سخن می­گوید: نخسبد کسی با دلی دردمند / که از درد او بر من آید گزند
[iii]. در حکمت­های منسوب به علی (ع) در غرر الحکم آمده است: أَنْفَذُ السِّهامِ دَعْوَةُ المَظْلُومِ: مؤثرترین نیزه، نفرین ستمدیده است. در تعبیر سعدی و حکمت منسوب به امام علی (ع) نفرین، به سلاح کشنده و مرگبار تشبیه شده در یکی شمشیر، در دیگری نیزه. نکتة قابل تأمل اینکه در هردو تعبیر یک تشبیه تفضیل و پنهان وجود دارد. خطر آه مظلوم بیشتر از خطر شمشیر و نفرین دردمند برنده­تر و نافذتر از نیزه است. عین این تشبیه در اشعار سنایی دیده می­شود: آه مظلوم در سحر به یقین / بتر از تیر و ناوک و زوبین

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Window into Pre-Islamic Iranian Culture and Literature: The Intellectual Source for Sa‘di’s Theme of “The Impact of the Oppressed’s Curses

نویسنده [English]

  • Vahid Sabzianpoor
Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

A Window into Pre-Islamic Iranian Culture and Literature: The Intellectual Source for Sa‘di’s Theme of “The Impact of the Oppressed’s Curses

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anushirvan
  • Wisdom
  • Ferdowsi
  • Saadi
پژوهشنامه متون ادبی دوره عراقی
دوره 7، شماره 3
مهر 1405
صفحه 177-180

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار